We weten al lang dat cardiale revalidatie (CR) gunstige effecten heeft, maar het wordt veel te weinig toegepast.¹ Met name in de historische indicatie van CR, coronaire aandoeningen, blijkt uit een recente review in Europa dat het percentage CR lager dan 25 % is in 17 landen, tussen 25 % en 50 % ligt in 14 landen, en hoger dan 50 % is in slechts 11 landen.² Dat is overigens niet specifiek voor Europa, want de cijfers zijn even laag in de Verenigde Staten (25 %), Australië (23 %) of Japan (9 %).^3-5

Het is dan ook belangrijk om de toegang tot CR te verbeteren. Er zijn manieren om het aantal voorschriften te verhogen, zoals een automatisch voorschrift of een presentatie door medewerkers van de revalidatiedienst binnen de acute zorg. Dat vraagt echter menselijke middelen die momenteel beperkt zijn.^6-8 Een andere benadering bestaat erin het aanbod te diversifiëren door hybride programma's te ontwikkelen die zowel in als buiten de revalidatiediensten uitgevoerd worden, dankzij cardiale tele-revalidatie (CTR).

Cardiale tele-revalidatie van patiënten met coronaire aandoeningen: de Franse ervaring

Definitie

CTR wordt gedefinieerd als een revalidatieprogramma dat gedeeltelijk buiten de dienst voor CR wordt uitgevoerd, en waarvan het toezicht gebeurt met behulp van e-gezondheidstechnologie. Het programma moet alle componenten van de klassieke revalidatie omvatten, met een multidisciplinaire aanpak die de secundaire preventie garandeert. Dat omvat de controle van de risicofactoren, een aanpassing van de levensstijl, educatie over de ziekte en de behandeling, psychologische ondersteuning en hulp bij de werkhervatting.⁹ De aanpak wordt dus aangestuurd door een opgeleid team voor CR, en volledig autonome digitale systemen worden uitgesloten.

De Franse experimenten

In het kader van artikel 51 van de financieringswet voor de sociale zekerheid van 2018, heeft het Franse ministerie voor Volksgezondheid klinische teams toestemming gegeven om te experimenten met innoverende zorgpaden. Momenteel zijn er drie experimenten met CTR geëvalueerd. In de drie gevallen sluit het programma aan bij dat van de centra: educatie over de behandeling, controle van de risicofactoren, optimalisatie van de behandeling, evaluatie van de voeding en fysieke training.

Het EVACORSE-programma

Dit programma houdt rekening met de geografische kenmerken van Corsica, waar verplaatsingen moeilijk zijn door het ruige landschap. Er bestaan twee centra voor CR in Bastia en Ajaccio. De patiënten worden doorverwezen naar een van die centra, waar ze een volledig onderzoek ondergaan dat bestaat uit een klinisch onderzoek, een ecg, een echografie en een inspanningstest. Vervolgens volgen ze de eerste zes sessies van het programma voor CR in het centrum. De populatie is breed, alle indicaties zijn vertegenwoordigd, en de patiënten zijn over het algemeen oud. Op het einde van hun verblijf krijgen ze de mogelijkheid om overgebracht te worden naar een multidisciplinair gezondheidscentrum in de buurt van waar ze wonen, waar een opgeleide verpleegkundige beschikbaar is, evenals iemand die hen aangepaste lichaamsbeweging aanleert. Ze hebben de mogelijkheid om nog 14 sessies van het door het CR-centrum gesuperviseerde revalidatieprogramma te volgen. Na afloop wordt in het eerste centrum een controleonderzoek uitgevoerd. Tussen 2021 en 2024 werden meer dan 300 patiënten met succes in het programma opgenomen. Momenteel loopt de overgangsfase nog, en daarna zal het programma wellicht op nationaal niveau worden toegepast.

Het READ'HY-programma

In dit programma werden patiënten opgenomen met chronische coronaire aandoeningen, stabiel hartfalen en aangeboren afwijkingen, evenals diabetespatiënten met meerdere risicofactoren. Het werd tussen 2021 en 2026 uitgetest in drie centra voor CR. Ook hier worden de eerste vier of vijf sessies van het programma in het centrum uitgevoerd, en daarna wordt de revalidatie thuis voortgezet, afgewisseld met een wekelijkse sessie in het centrum. De patiënt krijgt een hartslagmeter die verbonden is met een app op zijn smartphone. De trainingssessies thuis worden opgenomen (via het speciale platform Ensweet) en gesuperviseerd door het centrum voor CR. Het programma duurt zes weken en daarna wordt in het centrum een controleonderzoek uitgevoerd. Tussen 2021 en 2024 werden er meer dan 350 patiënten met succes in het programma opgenomen, die elk gemiddeld 35 oefensessies uitvoerden zonder grote complicaties.

Het WALK'HOP-programma

Dit programma is specifiek gericht op patiënten met een coronaire aandoening die een revascularisatie ondergaan hebben, al dan niet na een acuut coronair syndroom. Net als in de twee andere experimenten ondergaan de patiënten eerst een volledig onderzoek, en volgen ze vervolgens drie tot vijf sessies in een CR-centrum. Daarna krijgen ze een hartslagmeter die verbonden is met een app op hun smartphone en mogen ze drie weken naar huis. Ze krijgen oefentoestellen te leen, zoals een hometrainer en klein materiaal voor spierversterkende oefeningen. Uit veiligheidsoverwegingen moeten de patiënten voor elke sessie een vragenlijst beantwoorden (figuur 1). Als ze positief antwoorden op een vraag, wordt de sessie geblokkeerd en worden de patiënten uitgenodigd om contact op te nemen met het centrum. De sessies worden opgenomen via het Ensweet- platform (figuur 2). De grafieken worden in het centrum gevisualiseerd, en de patiënten kunnen een opmerking toevoegen, waarop het team in het centrum kan antwoorden, om de training te evalueren. De patiënten nemen deel aan educatiesessies over de behandeling van het centrum, ter plaatse of via een videoconferentie, en aan verschillende trajecten voor secundaire preventie (roken, voeding, psychisch welzijn, werkhervatting). Het programma duurt vier weken en daarna wordt in het CR-centrum een controleonderzoek uitgevoerd. Dit programma werd tussen 2022 en 2026 met succes uitgetest in 20 CR-centra, en in juli 2025 hadden er meer dan 1500 patiënten aan deelgenomen.

Evaluatie van de programma's

Elk van deze programma's werd op nationaal niveau geëvalueerd door een onafhankelijke cel en is goedgekeurd door de technische commissie voor innovatie in de gezondheidszorg. Ze bevinden zich momenteel in een overgangsfase, in afwachting van de overgang naar het gemeen recht, waardoor CTR in heel Frankrijk algemeen ingevoerd zal worden.

Bespreking

CTR is al erg vroeg uitgetest¹² maar heeft zich maar heel geleidelijk ontwikkeld. Die ontwikkeling liep samen met het verschijnen van nieuwe communicatiemogelijkheden waarmee het trainingsprogramma op afstand gevolgd kan worden en de aanpak afgestemd kan worden op de individuele patiënt. Het toezicht door een team dat opgeleid is in een CR-centrum helpt mogelijke misstanden te voorkomen die kunnen ontstaan door de exponentiële groei van commerciële digitale hulpmiddelen die niet goedgekeurd zijn voor cardiologie. De standaardisatie die aanbevolen wordt door de ESC biedt een kader met het oog op werkzaamheid en veiligheid. Gezien de grote heterogeniteit tussen de studies moeten we de huidige meta-analyses evenwel met voorzichtigheid interpreteren.^{9, 13} Het gebruik van digitale technologieën lijkt een gunstig effect te hebben op het onderhoud van de lichaamsbeweging op middellange en lange termijn, maar het bewijsniveau is erg laag.¹⁴

Toch moet CTR een betrouwbaar aanvullend alternatief kunnen zijn voor CR in een centrum. Het is geschikt voor patiën ten met een laag en matig risico, voor diverse aandoeningen (hartfalen, hartchirurgie, ...), en voor oudere patienten.^15-18 Ook kinderen met congenitale hartafwijkingen komen in aanmerking.¹⁹

Conclusie

CTR is een nieuwe mogelijkheid voor een bevolkingsgroep die momenteel ondervertegenwoordigd is. We hebben het dan over jongere mensen, die ver weg wonen of die weer aan het werk zijn. CTR zal wellicht geleidelijk aan worden ingevoerd, ook in landen met beperkte middelen, zodat zoveel mogelijk betrokken patiënten baat kunnen hebben bij cardiale revalidatie.

Referenties

1. Dibben GO, Faulkner J, Oldridge N, Rees K, Thompson DR, Zwisler A-D et al. Exercisebased cardiac rehabilitation for coronary heart disease: a meta-analysis. Eur Heart J. 2023;44:452-69.
2. Ruivo J, Moholdt T, Abreu A. Overview of cardiac rehabilitation following post-acute myocardial infarction in European Society of Cardiology member countries. Eur J Prev Cardiol. 2023;30:758-68.
3. Ritchey MD, Maresh S, McNeely J, Shaffer T, Jackson SL, Keteyian SJ, et al. Tracking cardiac rehabilitation participation and completion among Medicare beneficiaries to inform the efforts of a national initiative. Circ Cardiovasc Qual Outcomes. 2020;13:e005902.
4. Redfern J, Hyun K, Chew DP, Astley C, Chow C, Aliprandi-Costa B, et al. Prescription of secondary prevention medications, lifestyle advice, and referral to rehabilitation among acute coronary syndrome inpatients: results from a large prospective audit in Australia and New Zealand. Heart. 2014;100:1281-8.
5. Kaihara T, Scherrenberg M, Falter M, Frederix I, Itoh H, Makita S, et al. Cardiac telerehabilitation: a solution for cardiovascular care in Japan. Circ Rep. 2021;3(12):733-6.
6. Grace SL, Russell KL, Reid RD, Oh P, Anand S, Rush J, et al. Effect of cardiac rehabilitation referral strategies on utilization rates. Arch Intern Med. 2011;171:235-41.
7. Rodrigo SF, Ven Exel HJ, van Keulen N, Van Winden L, Beeres SLMA, Schalij MJ. Referral and participation in cardiac rehabilitation of patients following acute coronary syndrome: lessons learned. IJC Heart Vasc. 2021;36:100858.
8. Santiago de Araújo Pio C, Chaves GSS, Davies P, Taylor RS, Grace SL. Interventions to promote patient utilisation of cardiac rehabilitation. Cochrane Database Syst Rev. 2019;2.
9. Scherrenberg M, Falter M, Abreu A, Aktaa S, Busnatu S, Casado-Arroyo R, et al. Standards for cardiac telerehabilitation: a scientific statement of the European Association of Preventive Cardiology (EAPC) and the Association of Cardiovascular Nursing & Allied Professions (ACNAP) of the ESC, and the ESC Working Group on e-Cardiology. Eur Heart J. 2025;46(38):3714-37.
10. Lacombe SP, LaHaye SA, Hopkins-Rosseel D, Ball D, Lau W. Identifying patients at low risk for activity-related events: the RARE score. J Cardiopulm Rehabil Prev. 2014;34:180-7.
11. Pavy B, Iliou MC, Ghannem M, Marcadet D, Mampuya W. Safety of exercise training for cardiac patients: results of a French multicenter COCARE study (COmplications in CArdiac REhabilitation). Ann Cardiol Angeiol. 2025;74:101940.
12. Miller NH, Haskell WL, Berra K, DeBusk RF. Home versus group exercise training for increasing functional capacity after myocardial infarction. Circulation. 1984;70:645-9.
13. Li L, Ringeval M, Wagner G, et al. Effectiveness of home-based cardiac rehabilitation interventions delivered via mHealth technologies: a systematic review and meta-analysis. Lancet Digit Health. 2025;7(4):e238-54.
14. Luijk A, Mortensen SR, Hamborg TG, Zangger G, Ahler JR, Christensen J, et al. The effectiveness of digital health interventions for the maintenance of physical activity following cardiac rehabilitation: a systematic review and meta-analysis. Digit Health. 2024;10:1-29.
15. Thomas RJ, Beatty AL, Beckie TM, Brewer LC, Brown TM, Forman DE, et al. Homebased cardiac rehabilitation: a scientific statement from the American Association of Cardiovascular and Pulmonary Rehabilitation, the American Heart Association, and the American College of Cardiology. J Am Coll Cardiol. 2019;74:133-53.
16. McDonagh ST, Dalal H, Moore S, Clark CE, Dean SG, Jolly K, et al. Home-based versus centre-based cardiac rehabilitation. Cochrane Database Syst Rev. 2023;10:CD007130.
17. Tegegne TK, Rawstorn JC, Nourse RA, Kibret KT, Ahmed KY, Maddison R. Effects of exercise-based cardiac rehabilitation delivery modes on exercise capacity and health-related quality of life in heart failure: a systematic review and network metaanalysis. Open Heart. 2022;9:e001949.
18. Snoek J, Prescott E, van der Velde A, Eijsvogels TMH, Mikkelsen N, Prins LF, et al. Effectiveness of home-based mobile guided cardiac rehabilitation as alternative strategy for nonparticipation in clinic-based cardiac rehabilitation among elderly patients in Europe: a randomized clinical trial. JAMA Cardiol. 2021;6:463-8.
19. Amedro P, Gavotto A, Huguet H, Souilla L, Huby AC, Matecki S, et al. Early hybrid cardiac rehabilitation in congenital heart disease: the QUALIREHAB trial. Eur Heart J. 2024;45:1458-73.